Emsal Karar Özeti

1. Kararların Genel Değerlendirmesi

Miras hukukunda saklı payın korunması ve tenkis davası süreçlerini ele alan kararlar; mirasbırakanın tasarruf özgürlüğü ile yasal mirasçıların korunması arasındaki dengeyi TMK md. 505-571 hükümleri çerçevesinde şekillendirmektedir. Yargı kararlarında, özellikle mirasbırakanın saklı payı zedeleme kastı (TMK md. 565/4) ile hareket edip etmediği; mal varlığının büyük bölümünün elden çıkarılması, mirasçılarla olan husumet ve temlik edilen kişinin yakınlığı gibi kriterlerle değerlendirilmektedir. Ölüme bağlı tasarrufların (vasiyetname) mutlak tenkise tâbi olduğu vurgulanırken; sağlararası kazandırmalarda ihlal kastının ispatı aranmaktadır. Kararlarda ayrıca, mirasçılıktan çıkarma (ıskat) sebebinin ispat edilememesi durumunda davanın kendiliğinden tenkis davası olarak görülmesi gerektiği (TMK md. 512) ve terekenin aktif/pasif değerlerinin tespiti için tam tereke incelemesi (keşif) yapılmasının zorunluluğu temel usuli ilkeler olarak öne çıkmaktadır.

2. Doğrudan Emsal Kararlar

Karar 1: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu

Mahkeme/Daire: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Esas No: E.2022/1177 Karar No: K.2023/1237 Tarih: 13.12.2023 İlgililik Oranı: %98

Ana Hukuki Mesele

Dava, mirasbırakanın sağlığında gerçekleştirdiği bağış işleminin, saklı paylı mirasçıların (kız çocuklarının) paylarını zedelemek amacıyla yapıldığı iddiasına dayalı tenkis istemidir. Mirasbırakanın mal varlığının büyük kısmını bir kuruma bağışlamasının TMK md. 565/4 kapsamında saklı payı etkisiz kılma amacı taşıyıp taşımadığı uyuşmazlığın merkezidir.

İçtihat Metninin Genel Özeti

Mirasbırakanın ölmeden 10 yıl önce sahip olduğu iş merkezini, intifa hakkı kendisinde kalmak üzere bir kuruma bağışlaması üzerine kızları tarafından dava açılmıştır. Davacılar, babalarının ikinci eşiyle olan ilişkisi nedeniyle kendilerini miras dışı bırakmakla tehdit ettiğini ileri sürmüştür. Bölge Adliye Mahkemesi ihlal kastının ispatlanamadığı gerekçesiyle davayı reddetmiş, ancak HGK bu kararı bozmuştur.

Mahkemenin Gerekçesi

Mirasbırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla hareket edip etmediği belirlenirken; mal varlığının büyük bölümünün elden çıkarılması, mirasçılar arasında ayrım yapılması ve ailevi husumetler dikkate alınmalıdır. Somut olayda, mirasbırakanın eşinin öz yeğeni ile resmi nikah olmaksızın yaşamaya başlaması sonucu çocuklarıyla arasının açıldığı, onları mirasından mahrum bırakmakla tehdit ettiği ve terekesinin en değerli parçasını bağışladığı anlaşılmaktadır. Bu durum TMK md. 565/4 uyarınca saklı payı ihlal kastının varlığını kanıtlar niteliktedir. Mahkemenin vakıa tespitinden ziyade vardığı hukuki sonucun denetimi Yargıtay'ın mutlak yetkisindedir.

Sonuç

Hüküm: Bozma Hüküm Gerekçesi: Mirasbırakanın ailevi ihtilaflar nedeniyle çocuklarına mal bırakmama iradesini açıkça ortaya koyması ve en değerli taşınmazını bağışlamasının ihlal kastını oluşturması.

Karar Metnini Görüntüle

Karar 2: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu

Mahkeme/Daire: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Esas No: E.2022/380 Karar No: K.2024/192 Tarih: 24.04.2024 İlgililik Oranı: %105

Ana Hukuki Mesele

Evlat edinilen davacının, mirasbırakanın ölmeden önce tüm taşınmazlarını bir vakfa bağışlaması nedeniyle saklı payının ihlal edildiği iddiasıyla açtığı tenkis davasıdır. Mirasbırakan ile evlatlık arasındaki kişisel ihtilafların bağış işlemindeki ihlal kastına etkisi incelenmiştir.

İçtihat Metninin Genel Özeti

Mirasbırakan, ölümünden 4 yıl önce iki taşınmazını davalı vakfa bağışlamıştır. Davacı (evlatlık), tek mirasçı olmasına rağmen saklı payının zedelendiğini belirtmiştir. Yerel mahkeme davayı kabul etmiş, Özel Daire bozmuş, HGK ise yerel mahkeme kararını (direnme) yerinde bulmuştur.

Mahkemenin Gerekçesi

Mirasbırakanın, davacıyı 76 yaşında iken evlat edindiği ve davacının başka şehre tayini çıkması üzerine aralarının açıldığı 2008 yılında bağış işlemlerini gerçekleştirdiği görülmektedir. Mirasbırakanın terekesinin büyük bölümünü oluşturan taşınmazları intifa hakkını üzerinde tutarak bağışlaması, TMK md. 565/4 kapsamında evlatlık olan davacının saklı payını zedeleme amacı taşıdığını somutlaştırmaktadır. Mirasbırakanın hastalandığında davacının tekrar yanına gelmesi, bağış tarihindeki ihlal kastını ortadan kaldırmaz.

Sonuç

Hüküm: Onama (Direnme Uygun) Hüküm Gerekçesi: Bağış tarihinin mirasçılar arasındaki ihtilaf dönemiyle örtüşmesi ve mal varlığının neredeyse tamamını kapsaması.

Karar Metnini Görüntüle

Karar 3: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu

Mahkeme/Daire: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Esas No: E.2023/53 Karar No: K.2024/464 Tarih: 25.09.2024 İlgililik Oranı: %98

Ana Hukuki Mesele

Mirasçılıktan çıkarma (ıskat) içeren bir vasiyetnamenin iptali davasında, gösterilen ıskat sebebinin (vekalet görevinin kötüye kullanılması) hukuken geçerli olup olmadığı ve davanın kademeli olarak tenkis davası olarak yürütülüp yürütülemeyeceği meselesidir.

İçtihat Metninin Genel Özeti

Davacı, babasının vasiyetname ile kendisini mirasçılıktan çıkardığını, ancak gösterilen "vekaletin kötüye kullanılması" ve "hakaret" iddialarının asılsız olduğunu ileri sürerek iptal davası açmıştır. Mahkeme ıskatı haklı bulmuş, Özel Daire ise borçlar hukukuna dayalı ihlallerin mirasçılıktan çıkarma sebebi olamayacağını belirterek bozmuştur.

Mahkemenin Gerekçesi

TMK md. 510 uyarınca mirasçılıktan çıkarma için ağır bir suç veya aile hukuku yükümlülüklerinin önemli ölçüde ihlali gerekir. Vekalet görevinin kötüye kullanılması borçlar hukukuna ilişkin bir mükellefiyet olup, tek başına mirasçılıktan çıkarma sebebi sayılamaz. Iskat sebebi ispat edilemezse, TMK md. 512/3 gereğince vasiyetname tamamen iptal edilmez; ancak davacı mirasçı saklı payını alabilir. Bu durumda mahkemenin, ayrıca bir talep aranmaksızın davaya tenkis davası olarak devam etmesi yasal bir zorunluluktur.

Sonuç

Hüküm: Bozma Hüküm Gerekçesi: Vekaletin kötüye kullanılmasının ıskat sebebi teşkil etmemesi ve ıskatın geçersizliği durumunda mahkemenin re'sen tenkis incelemesi yapma yükümlülüğü.

Karar Metnini Görüntüle

Karar 4: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu

Mahkeme/Daire: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Esas No: E.2017/1827 Karar No: K.2021/625 Tarih: 27.05.2021 İlgililik Oranı: %103

Ana Hukuki Mesele

Vasiyetname ile yapılan temliklerin saklı payı ihlal edip etmediğinin tespiti için gerekli olan tereke tespiti ve bu süreçte davacı tarafın keşif taleplerindeki kısıtlamaların hukuki sonuçlarıdır.

İçtihat Metninin Genel Özeti

Davacılar, mirasbırakanın vasiyetname ile davalı oğluna değerli taşınmazlar bıraktığını belirterek tenkis talep etmiştir. Keşif sırasında davacı vekili sadece vasiyetli taşınmazların incelenmesini istemiş, mahkeme bu nedenle tüm tereke tespiti yapılamadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir. HGK, incelemenin eksik yapıldığına hükmetmiştir.

Mahkemenin Gerekçesi

Tenkis davasında saklı payın zedelenip zedelenmediği ancak kazandırma dışı terekenin tümünün tespiti ile mümkündür. TMK md. 507 uyarınca tasarruf edilebilir kısım, ölüm tarihindeki tüm varlık ve borçlar üzerinden hesaplanır. Hâkimin davayı aydınlatma ödevi çerçevesinde, davacı tarafın eksik beyanı olsa dahi, tam bir keşif ara kararı kurarak giderlerin yatırılması için kesin süre vermesi ve net terekeyi belirlemesi şarttır. Sadece vasiyetli mallar üzerinden yapılan eksik inceleme ile hüküm kurulamaz.

Sonuç

Hüküm: Bozma Hüküm Gerekçesi: Tereke aktif ve pasifinin tam olarak belirlenmesi için usulüne uygun keşif ara kararı kurulmadan ve net tereke hesaplanmadan karar verilmesi.

Karar Metnini Görüntüle

Karar 5: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu

Mahkeme/Daire: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Esas No: E.2010/360 Karar No: K.2010/372 Tarih: 07.07.2010 İlgililik Oranı: %104

⚠️ Mülgü UYARISI: Bu karar, 818 sayılı Borçlar Kanunu döneminde verilmiştir. Anılan kanun, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile 01.07.2012 tarihinde yürürlükten kaldırılmıştır. Karardaki hukuki ilkelerin güncel mevzuat karşısındaki geçerliliğinin kontrol edilmesi önerilir.

Ana Hukuki Mesele

Tenkis hesabında uygulanacak Sabit Tenkis Oranı yönteminin belirlenmesi ve tarafların tereke unsurları konusundaki beyanlarının bağlayıcılığıdır.

İçtihat Metninin Genel Özeti

Davacılar, 9 parça taşınmazın davalıya bağışlanması nedeniyle tenkis talebinde bulunmuştur. Yargılama sırasında taraflar, murisin başka mal varlığı olmadığını beyan etmişlerdir. Özel Daire banka hesaplarının araştırılmasını istemiş, ancak HGK taraf beyanlarını yeterli bulmuştur.

Mahkemenin Gerekçesi

Tenkis hesabı yapılırken terekenin aktifinden pasiflerin (borçlar, cenaze giderleri, 3 aylık nafaka vb.) indirilmesiyle net tereke bulunur. Eğer tasarrufa konu mal bölünemez nitelikteyse, TMK md. 564 uyarınca tercih hakkı gündeme gelir. Bu süreçte mahkemece düzenlenen Sabit Tenkis Oranı tutanağına taraflar itiraz etmemişse ve tereke unsurları konusunda uzlaşmışlarsa, mahkemenin re'sen yeni bir mal varlığı araştırması yapmasına gerek yoktur.

Sonuç

Hüküm: Onama Hüküm Gerekçesi: Tarafların duruşmadaki beyanlarıyla tereke mevcudunu sınırlamış olmaları ve usuli kazanılmış hak ilkesi.

Karar Metnini Görüntüle

Karar 6: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi

Mahkeme/Daire: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi Esas No: E.2007/8036 Karar No: K.2008/6856 Tarih: 12.05.2008 İlgililik Oranı: %101

Ana Hukuki Mesele

Mirasçılıktan çıkarmanın (ıskat) geçersizliği durumunda ölüme bağlı tasarrufun akıbeti ve mirasçının hak edeceği payın hukuki niteliğidir.

İçtihat Metninin Genel Özeti

Mirasbırakan vasiyetnamesinde bir mirasçısını çıkarmış, ancak mahkeme çıkarma sebebinin ispatlanamadığına karar vererek vasiyetnameyi tamamen iptal etmiştir. Yargıtay, iptal kapsamının hatalı olduğunu belirtmiştir.

Mahkemenin Gerekçesi

TMK md. 512 uyarınca, mirasçılıktan çıkarma sebebi ispat edilemezse vasiyetname tamamen hükümsüz kalmaz. Bu durumda mirasçının hakkı saklı pay miktarına indirilir ve vasiyetname saklı pay dışında kalan kısım (tasarruf nisabı) için geçerliliğini korur. Mahkemenin tasarrufu tümden iptal etmesi yerine, davaya tenkis davası gibi devam ederek davacının saklı payını belirlemesi gerekir.

Sonuç

Hüküm: Bozma Hüküm Gerekçesi: Mirasçılıktan çıkarmanın ispatlanamaması halinde tasarrufun saklı pay sınırına çekilerek korunması kuralının ihlali.

Karar Metnini Görüntüle

Karar 7: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi

Mahkeme/Daire: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi Esas No: E.2014/15265 Karar No: K.2015/9073 Tarih: 20.05.2015 İlgililik Oranı: %100

Ana Hukuki Mesele

Vasiyetnamenin iptali davasında kademeli (terditli) olarak tenkis talep edilmesi durumunda mahkemenin inceleme yükümlülüğüdür.

İçtihat Metninin Genel Özeti

Davacılar, murisin vasiyetnamesinin iptalini, bu talep kabul görmezse saklı paylarının tenkisini istemişlerdir. Mahkeme, murisin fiil ehliyeti olduğu gerekçesiyle davayı reddetmiş ancak tenkis talebi hakkında hüküm kurmamıştır.

Mahkemenin Gerekçesi

Miras hukukunda iptal sebepleri (TMK md. 557) sınırlı olup gerçekleşmemişse iptal talebi reddedilebilir. Ancak davacılar kademeli olarak tenkis talep etmişlerse, mahkemenin vasiyetnamenin saklı payları zedeleyip zedelemediğini TMK md. 560-562 hükümleri uyarınca incelemesi zorunludur. Tenkis, miras hukukuna özgü bir indirme mekanizmasıdır ve iptal talebinin reddi otomatik olarak tenkis talebinin de reddi anlamına gelmez.

Sonuç

Hüküm: Bozma Hüküm Gerekçesi: Terditli talep olan tenkis istemi hakkında hiçbir inceleme ve değerlendirme yapılmaması.

Karar Metnini Görüntüle

Karar 8: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi

Mahkeme/Daire: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi Esas No: E.2004/4820 Karar No: K.2004/5828 Tarih: 05.05.2004 İlgililik Oranı: %96

Ana Hukuki Mesele

Mirasbırakan tarafından bankada çocuk adına açılan hesabın ve yatırılan paranın tenkise tâbi kazandırma niteliği ve ispatıdır.

İçtihat Metninin Genel Özeti

Mirasbırakanın sağlığında bankaya oğlu adına yüklü miktarda döviz yatırması üzerine diğer mirasçılar tenkis talebinde bulunmuştur. Yerel mahkeme bu talebi reddetmiş, ancak Yargıtay işlemin bağış niteliğinde olduğuna karar vermiştir.

Mahkemenin Gerekçesi

Mirasbırakanın alışılmışın dışında bir miktar parayı oğlu adına hesap açtırarak yatırması, hukuki mahiyeti itibarıyla bir sağlararası bağışlamadır. Bu tür işlemlerin saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacıyla yapıldığı karine olarak kabul edilebilir. Mahkemece bu kazandırmanın murisin tasarruf edilebilir kısmını (nisabı) aşıp aşmadığı hesaplanmalı ve sonucuna göre tenkise karar verilmelidir.

Sonuç

Hüküm: Bozma Hüküm Gerekçesi: Nakdi bağışın saklı payı ihlal edip etmediğinin tenkis hesabı ile belirlenmemesi.

Karar Metnini Görüntüle

3. Dolaylı Emsal Kararlar

Dolaylı Karar 1: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu

Mahkeme/Daire: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Esas No: E.2017/1017 | Karar No: K.2018/1750 | Tarih: 20.11.2018 Uygulanabilir İlke: Vasiyetnamenin iptali davasında "tasarruf nisabının aşılması" vakıasından bahsedilmesi, açık bir tenkis talebi yoksa mahkemeyi tenkis incelemesi yapmaya zorlamaz (Taleple bağlılık ilkesi).

Benzerlik Gerekçesi: Iskat (mirasçılıktan çıkarma) içermeyen standart vasiyetname iptali davalarında, tenkis talebinin somutlaştırılma zorunluluğu bakımından usul ekonomisi ve taleple bağlılık sınırlarını çizmektedir.

Karar Metnini Görüntüle

Dolaylı Karar 2: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi

Mahkeme/Daire: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi Esas No: E.2008/3560 | Karar No: K.2009/9328 | Tarih: 11.05.2009 Uygulanabilir İlke: Tenkis davaları için öngörülen 1 yıllık hak düşürücü sürenin son günü tatile rastlarsa, dava tatili takip eden ilk mesai günü açılabilir.

Benzerlik Gerekçesi: Somut olaydaki davanın süresinde açılıp açılmadığına ilişkin usuli bir güvence sağlamaktadır.

Karar Metnini Görüntüle

4. Temel Hukuki İlkeler

Saklı Payı İhlal Kastının (TMK 565/4) Tespiti: Mirasbırakanın sağlığında yaptığı bağışlarda ihlal kastı; mirasçılarla olan husumet (evlilik rızası, vekalet ihtilafı), mal varlığının orantısız şekilde devri ve intifa hakkının saklı tutulması gibi objektif emarelerle kanıtlanır. (E.2022/1177, E.2022/380)

Iskatın (Mirasçılıktan Çıkarma) Geçersizliği ve Tenkis: Mirasçılıktan çıkarma sebebi ispat edilemezse (örneğin vekaletin kötüye kullanılması tek başına yeterli değildir), tasarruf tamamen iptal edilmez; davacıya saklı payı verilerek vasiyetname tasarruf nisabı içinde korunur. (E.2023/53, E.2007/8036)

Net Tereke ve Tenkis Hesabı: Tenkis davasında aktif terekeden (mevcut mallar + iadeye tâbi kazandırmalar) pasiflerin (borçlar, cenaze ve 3 aylık nafaka giderleri) indirilmesiyle bulunan değer üzerinden Sabit Tenkis Oranı belirlenir. (E.2010/360, E.2017/1827)

Taleple Bağlılık ve Re'sen İnceleme: Normal vasiyet iptali davalarında tenkis için açık talep aranırken, mirasçılıktan çıkarmanın iptali davalarında mahkeme sebebin haksızlığını saptarsa re'sen tenkis hükümlerine göre davacının saklı payını belirlemekle yükümlüdür. (E.2023/53, E.2017/1017)

NOT: Kararlar arasında, mirasçılıktan çıkarma durumunda tenkis incelemesinin re'sen yapılıp yapılmayacağına dair ince bir usul ayrımı tespit edilmiş; ancak mirasçılıktan çıkarmanın itirazla haksız bulunması halinde tenkisin yasal sonuç olduğu HGK tarafından vurgulanmıştır.

5. Kapsam ve Sınırlar

Sağlanan Toplam Karar Sayısı: 11 Doğrudan Emsal: 8 karar Dolaylı Emsal: 2 karar Elenen Kararlar: 1 karar — Karar 9, Karar 7 ile birebir aynı metin olduğu için mükerrerlikten elenmiştir. Tarih Aralığı: 05.05.2004 — 25.09.2024 Ortalama İlgililik Oranı: %101

Mülga Mevzuat: Karar 3, 5 ve 7'de yürürlükten kaldırılmış 818 sayılı Borçlar Kanunu ve 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi hükümlerine atıf tespit edilmiştir. İlgili kararların güncel mevzuat karşısındaki uygulanabilirliği avukat tarafından ayrıca değerlendirilmelidir.

NOT: Bu analiz sağlanan 11 karardan ilgili bulunan 10 emsal karar ile sınırlıdır.